Την περίφημη «Παγίδα του Θουκυδίδη» και τις θέσεις του κινέζου ηγέτη Σι Τζινπίνγκ είχαμε την ευκαιρία να αναλύσουμε από το militaire tv και την εκπομπή μας Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ (https://www.youtube.com/watch?v=-owuCurOp2I) στις 18/5/2026 με αφορμή την συνάντηση Σι Τζινπίνγκ-Τράμπ στο Πεκίνο στις 14 Μαΐου 2026.
Όμως η πρόσφατη νέα επίκληση της «Παγίδας του Θουκυδίδη» από τον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπίνγκ, κατά τη διάρκεια της επίσημης συνάντησής του με τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο στις 24 Σεπτεμβρίου 2026 έφερε την ελληνική κλασική ιστορία και τη διαχρονική σημασία της ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματικής σκηνής.
Απευθυνόμενος στον Αμερικανό ομόλογό του, ο Κινέζος ηγέτης έθεσε ξανά το πλέον καθοριστικό ερώτημα για το μέλλον του πλανήτη: μπορούν η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες να ξεπεράσουν τη λεγόμενη «Παγίδα του Θουκυδίδη» και να διαμορφώσουν ένα νέο παράδειγμα σχέσεων μεταξύ των μεγάλων χωρών;
Για να κατανοήσουμε τη βαρύτητα αυτής της τοποθέτησης, οφείλουμε να αναλύσουμε επιστημονικά τη θεωρία που εγκαθίδρυσε στη διεθνή βιβλιογραφία ο διαπρεπής Αμερικανός καθηγητής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, Γκράχαμ Άλισον, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο το Πεκίνο την αποκωδικοποιεί και την εφαρμόζει στη σύγχρονη γεωπολιτική σκακιέρα.
Η Ιστορική Ρίζα της Θεωρίας του Γκράχαμ Άλισον
Ο Γκράχαμ Άλισον, μια εξέχουσα προσωπικότητα των διεθνών σχέσεων που διετέλεσε πρύτανης του Kennedy School του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και σύμβουλος σε αμερικανικές κυβερνήσεις, βάσισε το αφήγημά του σε μια συγκεκριμένη, εμβληματική φράση του Θουκυδίδη από την ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου που έχει ως εξής: «Η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που αυτή ενστάλλαξε στη Σπάρτη έκανε τον πόλεμο αναπόφευκτο».
Το σχήμα αυτό περιγράφει μια κλασική νομοτέλεια των διεθνών σχέσεων. Από τη μία πλευρά υπάρχει μια κραταιά, κυρίαρχη δύναμη –εν προκειμένω η Αρχαία Σπάρτη– και από την άλλη μια νέα, ραγδαία ανερχόμενη δύναμη, η Αρχαία Αθήνα, η οποία αμφισβητεί την υφιστάμενη ισχύ της πρώτης Αυτό το δυναμικό κενό και ο φόβος απώλειας της πρωτοκαθεδρίας είναι που οδηγούν τις δυνάμεις σε σύγκρουση.
Βασιζόμενος σε αυτό το αξίωμα, ο Άλισον έθεσε το κυρίαρχο ερώτημα: υπό ποιους όρους και προϋποθέσεις δύο μεγάλες χώρες μπορούν να καταλήξουν σε πόλεμο όταν η μία αμφισβητεί την κυριαρχία της άλλης;
Οι 12 Πόλεμοι και οι 4 Μεγάλες Εξαιρέσεις
Η επιστημονική συνεισφορά του Άλισον κρυσταλλώθηκε στο διάσημο βιβλίο του «Σε τροχιά πολέμου: Μπορούν οι ΗΠΑ και η Κίνα να αποφύγουν την Παγίδα του Θουκυδίδη;» Ο καθηγητής μελέτησε 16 ιστορικές περιπτώσεις των τελευταίων 500 ετών, όπου μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβήτησε την κυρίαρχη.
Τα στατιστικά δεδομένα της έρευνας προκαλούν δέος: στις 12 περιπτώσεις η κατάληξη ήταν ο πόλεμος, ενώ μόνο σε 4 περιπτώσεις η σύγκρουση αποφεύχθηκε.
Οι 12 ιστορικές περιπτώσεις όπου η «παγίδα» λειτούργησε και οδηγηθήκαμε σε αιματηρές αναμετρήσεις και Πολέμους:
1.Γαλλία εναντίον Αψβούργων (Πρώτο μισό 16ου αιώνα): Η ανάδυση της Γαλλίας αμφισβήτησε την κυριαρχία της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων στην Ευρώπη.
2.Αψβούργοι εναντίον Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (16ος–17ος αιώνας): Η επέκταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο προκάλεσε την κυρίαρχη ισχύ των Αψβούργων.
3.Αψβούργοι εναντίον Σουηδίας (Πρώτο μισό 17ου αιώνα): Η Σουηδία αναδείχθηκε σε μεγάλη δύναμη κατά τη διάρκεια του Τριακονταετούς Πολέμου, απειλώντας την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία των Αψβούργων.
4.Ολλανδική Δημοκρατία εναντίον Αγγλίας (Μέσα έως τέλη 17ου αιώνα): Η ραγδαία άνοδος της ολλανδικής ναυτιλίας και του εμπορίου οδήγησε σε σειρά Αγγλο-Ολλανδικών πολέμων για την κυριαρχία των θαλασσών.
5.Γαλλία εναντίον Μεγάλης Βρετανίας (Τέλη 17ου έως μέσα 18ου αιώνα): Οι επεκτατικές τάσεις της Γαλλίας υπό τον Λουδοβίκο ΙΔ’ αμφισβήτησαν τη βρετανική ισχύ, οδηγώντας σε παγκόσμιες συγκρούσεις.
6.Ηνωμένο Βασίλειο εναντίον Γαλλίας (Τέλη 18ου έως αρχές 19ου αιώνα): Η επαναστατική και μετέπειτα Ναπολεόντεια Γαλλία αμφισβήτησε ευθέως τη βρετανική κυριαρχία και την ισορροπία δυνάμεων, καταλήγοντας στους Ναπολεόντειους Πολέμους.
7.Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο εναντίον Ρωσίας (Μέσα 19ου αιώνα): Η γεωπολιτική επέκταση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας προς τη Μεσόγειο και την Οθωμανική Αυτοκρατορία οδήγησε στον Κριμαϊκό Πόλεμο.
8.Γαλλία εναντίον Γερμανίας (Τέλη 19ου αιώνα): Η προσπάθεια του Όθωνα φον Μπίσμαρκ να ενώσει τα γερμανικά κρατίδια δημιούργησε μια νέα υπερδύναμη που απείλησε τη Γαλλία, οδηγώντας στον Γαλλοπρωσικό Πόλεμο του 1870.
9.Κίνα και Ρωσία εναντίον Ιαπωνίας (Τέλη 19ου έως αρχές 20ού αιώνα): Η ραγδαία εκβιομηχάνιση και ο εκσυγχρονισμός της Ιαπωνίας αμφισβήτησαν τις παραδοσιακές δυνάμεις της Ανατολικής Ασίας, πυροδοτώντας τον Πρώτο Σινοϊαπωνικό και τον Ρωσοϊαπωνικό Πόλεμο.
10.Ηνωμένο Βασίλειο (με συμμάχους) εναντίον Γερμανίας (Αρχές 20ού αιώνα): Η ναυτική και οικονομική γιγάντωση της Γερμανίας υπό τον Κάιζερ Γουλιέλμο Β’ απείλησε τη Βρετανική Αυτοκρατορία, αποτελώντας τη βασική δομική αιτία του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.
11.Σοβιετική Ένωση και Δυτικοί Σύμμαχοι εναντίον Γερμανίας και Ιαπωνίας (Μέσα 20ού αιώνα): Οι επεκτατικές βλέψεις της Ναζιστικής Γερμανίας στην Ευρώπη και της Ιαπωνίας στην Ασία προκάλεσαν το κατεστημένο διεθνές σύστημα, καταλήγοντας στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
12.ΗΠΑ εναντίον Ιαπωνίας (Μέσα 20ού αιώνα): Η προσπάθεια της Ιαπωνίας να εδραιώσει τη δική της ηγεμονία στον Ειρηνικό την έφερε σε άμεση σύγκρουση με την κυρίαρχη περιφερειακή ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών (Περλ Χάρμπορ)
Αντίθετα, οι 4 περιπτώσεις όπου η διπλωματία και οι ειδικές συνθήκες απέτρεψαν τη νομοτέλεια του πολέμου ήταν:
1.Πορτογαλία εναντίον Ισπανίας (Τέλη 15ου αιώνα)
Οι δύο καθολικές μοναρχίες στράφηκαν στη μεσολάβηση του Πάπα Αλέξανδρου ΣΤ’. Η διπλωματική αυτή παρέμβαση οδήγησε στη Συνθήκη της Τορδεσίγιας (1494), η οποία χώρισε κυριολεκτικά τον μη χριστιανικό κόσμο σε δύο ζώνες επιρροής, αποτρέποντας τη στρατιωτική σύγκρουση.
2.Ηνωμένο Βασίλειο εναντίον Ηνωμένων Πολιτειών (Τέλη 19ου – Αρχές 20ού αιώνα)
Το Λονδίνο επέλεξε συνειδητά να μην αντιπαρατεθεί στρατιωτικά με την Ουάσινγκτον και η Βρετανία προχώρησε σε σταδιακές διπλωματικές υποχωρήσεις και προσαρμογή, θέτοντας τις βάσεις για τη λεγόμενη «Ειδική Σχέση».
- Ηνωμένες Πολιτείες εναντίον Σοβιετικής Ένωσης (Ψυχρός Πόλεμος, 1947–1991)
Παρά τις έντονες περιφερειακές συγκρούσεις και τους πολέμους δι’ αντιπροσώπων, οι δύο χώρες δεν συγκρούστηκαν ποτέ απευθείας. Ο κύριος λόγος ήταν η Αμοιβαία Εξασφαλισμένη Καταστροφή (MAD) λόγω των τεράστιων πυρηνικών τους οπλοστασίων.
4.Ηνωμένο Βασίλειο & Γαλλία εναντίον Επανενωμένης Γερμανίας (1990–Σήμερα)
Η μετάβαση έγινε με απόλυτα ειρηνικό τρόπο επειδή η νέα Γερμανία δεν επεδίωξε την αυτόνομη ηγεμονία, αλλά την πλήρη ενσωμάτωσή της στους υπερεθνικούς θεσμούς της Ευρωπαϊκής Κοινότητας/Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ακόμα και ο Χένρι Κίσινγκερ, καθηγητής του Άλισον, είχε σχολιάσει θετικά τη θεωρία, εκφράζοντας την ελπίδα οι σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας να αποτελέσουν την 5η περίπτωση ειρηνικής διευθέτησης και όχι τη 13η περίπτωση πολέμου.
Η Απάντηση του Σι Τζινπίνγκ: «Οικοδομητική Στρατηγική Σταθερότητα»
Η κινεζική ηγεσία μελετά βαθιά αυτές τις ιστορικές εξαιρέσεις. Η θέση που μετέφερε ο Σι Τζινπίνγκ στον Τραμπ βασίζεται ακριβώς στο επιχείρημα του Άλισον: η άνοδος μιας δύναμης δεν σημαίνει υποχρεωτικά πόλεμο· οι δύο χώρες μπορούν να συνυπάρξουν.
Για να επιτευχθεί αυτό, το Πεκίνο πρότεινε ήδη από τον Μάϊο του 2026 ένα συγκεκριμένο θεωρητικό πλαίσιο, την «Οικοδομητική Στρατηγική Σταθερότητα», η οποία διαρθρώνεται σε τέσσερις πυλώνες (σταθερότητες):
Θετική σταθερότητα με συνεργασία ως βασικό στήριγμα: Αντί για cut-throat ανταγωνισμό, προτείνεται μια λογική win-win. Η Κίνα υποστηρίζει ότι η οικονομική της ανάπτυξη ωφελεί τους Αμερικανούς καταναλωτές με φθηνά προϊόντα, ενώ παράλληλα προσφέρει μια τεράστια εσωτερική αγορά για τους αμερικανικούς επιχειρηματικούς ομίλους.
Υγιής σταθερότητα με ανταγωνισμό εντός κατάλληλων ορίων: Οι Κινέζοι αναγνωρίζουν ρεαλιστικά τον ανταγωνισμό, αλλά ζητούν σεβασμό των εκατέρωθεν επενδύσεων. Το μήνυμα προς την Ουάσιγκτον είναι σαφές: ο ανταγωνισμός δεν μπορεί να σημαίνει αυθαίρετους αποκλεισμούς κινεζικών εταιρειών ή πιέσεις προς τρίτες χώρες (όπως η Ελλάδα για το λιμάνι του Πειραιά) να σταματήσουν τη συνεργασία με το Πεκίνο.
Συνεχής σταθερότητα με διαχειρίσιμες διαφορές: Σύμφωνα με τη θεωρία του Άλισον, πολλές κρίσεις πυροδοτούνται από απρόοπτα γεγονότα ή κακή συνεννόηση των ηγεσιών. Η Κίνα επιδιώκει ανοιχτούς διαύλους ώστε οι υπαρκτές διαφορές να παραμένουν ελεγχόμενες.
Διαρκής σταθερότητα με αναμενόμενη ειρήνη: Επιστροφή στις αρχές του ΟΗΕ και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, μακριά από τις μονομερείς στρατιωτικές επεμβάσεις που χαρακτήρισαν την αμερικανική εξωτερική πολιτική στο παρελθόν.
Ωστόσο, ο Σι Τζινπίνγκ κατέστησε σαφές ότι η Ταϊβάν αποτελεί την απόλυτη «κόκκινη γραμμή» για το Πεκίνο. Υπενθυμίζοντας τη Διακήρυξη της Σαγκάης του 1972, ξεκαθάρισε ότι υπάρχει μόνο μία Κίνα και ότι οι ΗΠΑ πρέπει να σταματήσουν να εξοπλίζουν το νησί, με τον Τραμπ να δείχνει διατεθειμένος να ακολουθήσει μια πιο ρεαλιστική, επιχειρηματική προσέγγιση.
Συμπερασματικά η ανάλυση του Γκράχαμ Άλισον για την Παγίδα του Θουκυδίδη παραμένει ως έγκυρο εργαλείο για την ερμηνεία του σύγχρονου κόσμου. Αν και η ύπαρξη των πυρηνικών όπλων αποτρέπει μια ολοκληρωτική σύγκρουση, στρέφοντας τις υπερδυνάμεις σε «πολέμους δι’ αντιπροσώπων» (proxy wars), ο κίνδυνος ενός ιστορικού ατυχήματος παραμένει ορατός.
Προπόσεις, επίσημα δείπνα, αβροφροσύνες και στο βάθος όξυνση των ανταγωνισμών
Ο Σι Τζινπίνγκ πάντως παρουσία της αφρόκρεμας των αμερικανών δισεκατομμυριούχων έστειλε το μήνυμά του. Αν η ανθρωπότητα θα οδηγηθεί στην 5η ειρηνική εξαίρεση ή στη 13η καταστροφή εξαρτάται πλέον από την ικανότητα των ηγεσιών Κίνας και ΗΠΑ να επιδείξουν ιστορική γνώση και στρατηγική ψυχραιμία.
Το μήνυμα αυτό φαίνεται ότι το έλαβαν ο Μασκ, ο Μπέζος, o Ζούκερμαν, ο Τζένσεν Χουάνγκ της Nvidia, ο Σαμ Άλτμαν της OpenAI, ο Τιμ Κουκ της Apple και «όλα τ΄ άλλα τα παιδιά» της αμερικανικής επιχειρηματικής αφρόκρεμας μιας και στην πράξη βέβαια αυτό οδηγεί στη διατήρηση του ταξικού κοινωνικού status quo, στην αύξηση των κερδών των επιχειρηματικών ομίλων και στην απρόσκοπτη συνέχιση της ευημερίας των Αμερικανών δισεκατομμυριούχων.
Εύλογα λοιπόν ο Έλον Μάσκ ανέκραξε ότι ο Σι Τζινπίνγκ είναι μεγάλος ηγέτης.
Πίσω όμως από τις προπόσεις, τα επίσημα δείπνα και τις αβροφροσύνες στην επίσκεψη Σι στην Ουάσιγκτον, υπάρχει η αμείλικτη πραγματικότητα των ανταγωνισμών που οξύνονται, με επίδικο την πρωτοκαθεδρία στο παγκόσμιο σύστημα.
Η «φάκα» πάντως για τους λαούς δεν είναι η «Παγίδα του Θουκυδίδη» αλλά η προσπάθεια να πειστούν ότι η ειρήνη δήθεν εξαρτάται από το αν ΗΠΑ και Κίνα θα «τα βρουν» στο τραπέζι με τη «σωστή» διπλωματία, σε μια εποχή που η αντιπαράθεση ΗΠΑ – Κίνας βρίσκεται σε φάση ανεπίστρεπτης κλιμάκωσης.
Και η συνάντηση στην Ουάσιγκτον δεν ανέτρεψε αυτή την τάση.
